Eski Vefada Çocuk Olmak ve Çocuk Oyunları

Eski Vefa'da Çocuk Olmanın Atmosferi
Güvenli Sokaklar: Trafiğin olmadığı veya çok az olduğu eski Vefa sokaklarında, sokak kapıları hep açık dururdu ve her çocuk tüm mahallenin koruması altındaydı.
Doğal Malzemeler: Teknolojik oyuncaklar yerine çocuklar; sokaktaki taşlar, ağaç dalları, gazoz kapakları, eski bez parçaları ve aşık kemikleri gibi tamamen doğal malzemelerle kendi oyuncaklarını kendileri üretirdi

Vefa Sokaklarında Oynanan Popüler Çocuk Oyunları
Eski İstanbul ve Vefa kültüründe çocukların hem fiziksel hem de zihinsel gelişimini destekleyen, günümüzde ise unutulmaya yüz tutmuş başlıca oyunlar şunlardı:
Misket (Bilye) Oyunları: Erkek çocuklarının gözdesi olan bu oyunda, toprak zemin üzerine kuyular kazılır veya misketler düz bir çizgiye dizilirdi. Başparmak ve işaret parmağı arasına kıstırılan "başlık" misketiyle yerdeki misketler vurulmaya çalışılırdı.

Çelik Çomak: Biri uzun, diğeri kısa iki dal parçasıyla oynanırdı. Kısa olan çelik yere konur, uzun olan çomakla havaya fırlatılıp en uzağa vurulması hedeflenirdi. Geniş Vefa arsalarında oynaması en keyifli oyunlardandı.

Dokuz Taş (Mata): Üst üste dizilen dokuz adet yassı kiremit parçası, bir bez topla uzaktan devrilmeye çalışılırdı. Ebe olan takım kiremitleri tekrar dizmeye çalışırken, diğer takım onları topla vurarak engellemeye çalışırdı.

Aşık Oyunu: Koyun veya keçilerin arka bacaklarından çıkarılan "aşık" adı verilen kemiklerle oynanan, geçmişi Orta Asya'ya kadar uzanan çok eski bir Türk oyunudur. Kemiklerin yere düşüş şekline göre puan kazanılırdı.

Saklambaç ve Körebe: Vefa’nın girintili çıkmaz sokakları, ahşap evlerin cumbalarının altı ve konak duvarlarının arkası bu iki oyun için mükemmel gizlenme alanları sunardı.Mendil Kapmaca ve Birdirbir: Genellikle kız ve erkek çocuklarının bir arada oynadığı, hız, dikkat ve çeviklik gerektiren toplu mahalle oyunları arasındaydı.

Gazoz Kapağı ve Düğme Oyunları: Çocuklar biriktirdikleri gazoz kapaklarını ya da eski kıyafet düğmelerini kaldırım kenarlarına dizip, ağır bir taş veya madeni para yardımıyla vurarak çizginin dışına çıkarmaya çalışırlardı.

Eski Vefa’nın o cıvıl cıvıl çocukluk dönemi; apartmanlaşmanın artması, sokakların arabalarla dolması ve dijital eğlence araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte yerini sessiz mahallelere bırakmıştır. Ancak o dönemin çocuk oyunları, Türk halk kültürünün en değerli miraslarından biri olarak hafızalarda yaşamaya devam etmektedir

Oyunları Kaybolma Süreci

1950’lerden 1980’lerin sonuna uzanan dönem, Vefa’da çocukluğun ve sokak oyunlarının altın çağıydı. Bu otuz yıllık süreçte semtin mimari yapısı yavaş yavaş değişse de, sokaklar çocukların mutlak egemenliği altındaydı. Her on yıl, çocukların oyun dünyasına kendi ruhunu ve yeni oyuncaklarını üfledi.1950'lerden 1980'lere Vefa sokaklarında oynanan çocuk oyunlarının dönemsel değişimi ve gelişimi şu şekildedir:

1950’ler: Yoklukta Yaratıcılık ve Toprak Sokaklar
1950’lerin Vefa’sı, henüz betonlaşmamış toprak sokakları, geniş konak arsaları ve ahşap evleriyle tam bir doğal oyun alanıydı. Oyuncakçılardan alınan hazır oyuncaklar neredeyse hiç yoktu; çocukların yaratıcılığı ön plandaydı.

Aşık ve Toprak Misket: Çocuklar kasaplardan topladıkları koyun kemiklerini (aşık) kök boyalarla boyayıp oynarlardı. Misketler ise cam değil, fırınlanmış topraktan yapılan "kem bilye"lerdi.

Çember Çevirme: Eski bisiklet jantları veya metal varil çemberleri, ucuna çentik atılmış kalın bir telle Vefa yokuşlarından aşağı koşturularak çevrilirdi.

Bez Bebek ve Çamur Oyuncaklar: Kız çocukları anne ve ninelerinin parça kumaşlarından bez bebekler diker, mahalle çeşmelerinin yanındaki çamurlardan minyatür mutfak kapları yaparlardı.

Bu dönemde Vefa sokakları hala güvenliydi ama yavaş yavaş cam misketler (başlık, kemik, cıncık) ve plastik oyuncaklar hayatın içine girdi. Mahalle maçları ve koleksiyonculuk bu döneme damgasını vurdu.

Gazoz Kapağı Yarışı: Vefa Gazozunun ve dönemin popüler gazozlarının kapakları toplanır, kenarları taşla düzleştirilirdi. Kaldırım kenarına dizilen kapaklar, ağır bir taşla (toka) vurularak ütülmeye (kazanılmaya) çalışılırdı.

Uzun Eşek ve Birdirbir: Genellikle akşamüstleri cami avlularında veya geniş sokaklarda toplanan erkek çocuklarının en sert ve eğlenceli güç oyunlarındandı.

İstop ve Yakar Top: Plastik topların yaygınlaşmasıyla kızlı erkekli büyük gruplar halinde oynanan, Vefa'nın geniş meydanlarında yankılanan çığlıkların kaynağı olan oyunlardı.

Kız Oyunları: Seksek (tebeşirle yere çizilen kareler), 

Lastik Atlama (üç aşamalı yükseklik) ve el çırparak söylenen tekerlemeli oyunlar (Sayışmalar) sokakları süslerdi.

80'ler, geleneksel sokak kültürü ile modern dünyanın çocukluk üzerindeki ilk etkilerinin çakıştığı bir geçiş dönemiydi. Vefa sokakları hala hareketliydi ancak çocukların elindeki malzemeler renklenmişti.

Taso ve Solo Test: Dönemin sonuna doğru cips paketlerinden çıkan tasolar ve plastik zeka oyunları sokak kaldırmalarına taşındı.

Mantar Tabancası ve Torpil: Özellikle bayram dönemlerinde Vefa’nın tarihî duvarlarının arasında patlatılan mantar tabancaları ve mantar bombaları 80'ler çocukluğunun vazgeçilmez bir parçasıydı.

Kibrit Kutusu ve Kart Oyunları: Futbolcu kartları veya boş kibrit kutularının üst kapakları sertçe yere fırlatılır, ters dönen kartlar üterek toplanırdı.

Plastik Topla Mahalle Maçları: Efsanevi "beş taş" veya plastik pazar toplarıyla, iki taşın kale direği yapıldığı Vefa sokaklarındaki maçlar, akşam ezanı okunana kadar bitmezdi.

Vefa’nın o dönemdeki çocukları için oyun sadece bir eğlence değil; paylaşmayı, hakkını aramayı, kaybetmeyi olgunlukla karşılamayı ve sokaktaki her arkadaşını kardeşi gibi görmeyi öğreten en büyük hayat okuluydu.

Hafızalarda kalan bazı oyunlar

Trabzandan Kayma