Tayyare Apartmanları, Kime Niyet Kime Peşkeş

Tayyare Apartmanları, Kime Niyet Kime Peşkeş

Tayyare Apartmanları, evsiz kalan insanlar (Harikzedeler) Harikzedegân (Yangınzede) Kat Evleri, İstanbul’un ilk betonarme yapılarından. Suriçi’nin de ilk apartmanlarından. Yüzyılı aşkın zamandır İstanbul Fatih İlçesinde, Laleli semtindedir. Otel olarak kullanılmaktadır.

Yapılış Nedeni

1918 Fatih Altımermer, Vefa -Cibali Yangını’nda 7.500 kadar ev kül oldu. 1. Dünya Savaşı’nın sonuna denk gelen o zorlu dönemde evi yananlar (Harikzedeler) için yardım toplandı ama paralar ihtiyaç sahiplerine verilmedi, Laleli'de arsa alındı ve 1919’da inşaata başlandı.
Binanın inşaatı dolayısıyla Hattat Kamil (Akdik) Efendi tarafından yazılan, Sultan Vahideddin’in övüldüğü bir belge davetliler tarafından imzalanır. Bu belge atlas keseye konulup, altın, gümüş, nikel sikkeler ile birlikte demir ve platinden mamul bir boru içinde temele bırakılır. Yangınzede 12.495 ailenin sefaletten kurtulması, hilafet merkezi olan İstanbul’un harabelikten kurtarılıp bayındır hale getirilmesi dileklerinin yer aldığı metin aynı şekilde bütün gazetelerde yer almıştır. Bundan sonra kurbanlar kesilip Kuran okunur ve tören dualarla sonlanır.

Mimar Kemaleddin'in İstanbul'da gerçekleştirdiği, 1922’de tamamlanan, her biri 6 katlı ve orta avlulu 4 bloktan oluşan Harikzedegân Katevleri’nde, yanan binlerce eve karşılık 124 lüks daire ve 25 dükkân vardı.

Yangınzedeler için yapılsa da onlar unutuldu ve bu yardımı alamadılar. Onlar yerine dönemin hali vakti yerinde kişileri yaşadı. Atatürk tarafında gelir getirmesi amacıyla Hava Kurumu’na bağışlandı. Binaların adı da mağdurlar gibi unutuldu ve Tayyare Apartmanları olarak değişti.

Kısacası yangınzedeler, ne yardım ne daire alabildi!
Durum tepki çekince “Daireler kiraya verilip geliri mağdurlara verilecek” dendi ama binalar kısa süre sonra Türk Hava Kurumu’na bağışlandı. Binaların adı da mağdurlar gibi unutuldu ve Tayyare Apartmanları olarak değişti.
Bina, THK yönetimince daha fazla gelir getirmesi için 1985’te Net Holding’e kiralandı. 1987’de Ertem Ertunga’nın projesiyle otele dönüştürüldü ve günümüze kadar çeşitli oteller tarafından kullanıldı. Halen de otel olarak kullanılmaktadır.

Cephesindeki zarif barok öğelerle, hemen yanındaki Laleli Camii’ne referans veren apartmanlarda, elektrik ve su tesisatı; zemin katta dairelere ait depolar; çatı katında ortak alan gibi o dönem için gayet lüks olan çağdaş unsurlar vardı. Divanyolu’nda konak kiraları 5-10 lira iken buradaki dairelerin kiraları 35-50 liraydı.

Kalburüstü ailelerinin tercih ettiği Tayyare Apartmanları’na pek çok tanınmış,ünlü kişiler yerleşmişti. Bunlardan bir kaçı, Prof Dr Bülent Nuri Esen,ı Dr Behiç, Alaaddin Gövsa, Op Dr Rasih Pertev, Ercüment Ekrem Talû ve Halide Edip Adıvar’ın kız kardeşi Belkıs, Muhsin Ertuğrul, Neyyire Neyir