Cumhuriyet'in ilk yıllarında harflerle birlikte değişen sayısız alışkanlıklardan biri de sokak tabelalarıydı. Harf devrimini yapan Selanikli ise, sokak tabelalarını değiştiren de bir Malatyalı..
İstanbul'un sokak isimlerini kökten değiştirerek milyonlarca kişinin adresini şekillendiren belediyeci Osman Nuri Ergin adında tarihçi, eğitimci ve belediyeci zatı muhterem...
İstanbul'da her gün önünden geçtiğimiz binlerce sokağın adı, yaklaşık bir asır önce başlamış ve bir şehrin hafızasına yerleşmişti. Ergin'in İstanbul tarihindeki en belirleyici çalışmalarından biri 1927 yılında başladı. Cumhuriyet yönetimi, ilk genel nüfus sayımında adres karmaşası yaşanıyordu. Aynı isimde çok sayıda sokak bir o kadar da adı olmayan sokaklar vardı.
Sağlıklı bir nüfus sayımı yapılabilmesi için şehrin sokaklarının belirlenmesi, adlandırılması ve haritalandırılması elzemdi.
Elzemdi ve bu işi Osman Nuri Ergin ve ekibi yapacaktı. Önlerinde beş ay gibi kısa bir sürevardı. Kurduğu heyetle çalışmalara başlayan Ergin, İstanbul'u 90 mıntıkaya ayırarak yaklaşık 6800 sokağı tespit edip tüm detaylarıyla cetvellere geçirdi.. Bu çalışmayı, 1934 yılında yayımlanan ve otuz sekiz haritadan oluşan 'İstanbul Şehri Rehberi' takip etti. Bu eser, İstanbul'un ilk kapsamlı şehir rehberi olarak kabul edilerek kentin adım adım kayıt altına alındığı bir başyapıt niteliği taşıdı.
Elzemdi ve bu işi Osman Nuri Ergin ve ekibi yapacaktı. Önlerinde beş ay gibi kısa bir sürevardı. Kurduğu heyetle çalışmalara başlayan Ergin, İstanbul'u 90 mıntıkaya ayırarak yaklaşık 6800 sokağı tespit edip tüm detaylarıyla cetvellere geçirdi.. Bu çalışmayı, 1934 yılında yayımlanan ve otuz sekiz haritadan oluşan 'İstanbul Şehri Rehberi' takip etti. Bu eser, İstanbul'un ilk kapsamlı şehir rehberi olarak kabul edilerek kentin adım adım kayıt altına alındığı bir başyapıt niteliği taşıdı.
Resmi belgelere göre sokak isimlerinin değiştirilmesinde temel amaçlar arasında, aynı isimlerin yarattığı karışıklığı ortadan kaldırmak, gülünç, müstehcen veya tekrar eden adları değiştirmek yer alıyordu. Cami Sokak, Hamam Sokak, Pişmişoğlu Sokak, Çevirmeci Sokak, Aygır Oğlu Duacı Sokak, Ahır Sokak, Eski Zaman Sokak gibi .
Ve ardından Aya Kiryaki'nin adı 'Eflaki Dede', 'Aya Dimitri'nin adı 'Kırkambar Sokak', 'Ayazma Sokak'ın adı ise 'Melek Şah Sokak' olarak değiştirildi. Akademik çalışmalar, içinde 'Kilise' geçen 'Aya' geçen ve Ayazma' geçen sokak adlrı gibi isimler.. Demirci Oskiyan 'Demirci Osman'a, Sulu Manastır 'Marmara'ya, Karabet Kalfa ise 'Kurt Çelebi Sokak'a, Cadde-i Kebir ya da Grand Rue de Pera, İstiklal Caddesi olarak dönüştürülmüştür. Eminönü ve Kapalıçarşı çevresinde, Çakmakçılar, Fincancılar gibi sokak isimleri yerel halkın mesleği ile ilgili hale geldi. 'Karabaş Bostanı Sokak', 'İcadiye Hamamı Sokak' gibi özgün isimler ortaya çıktı
'Bakkal Sokağı', 'Boyacı Sokağı' gibi sokaklarda 'Bakkal İdris Sokağı', 'Boyacı Ahmet Sokağı' gibi isimler oldu
'Vefa Caddesi', Ergin'in bir mirası olarak halen kullanılan bir isim olarak hafızlarda yer almaktadır.
'Vefa Caddesi', Ergin'in bir mirası olarak halen kullanılan bir isim olarak hafızlarda yer almaktadır.
İtirazlar Gelince, Yeni Bir çalışma
1929 ve 1930 yıllarında Cemiyet-i Umumiye-i Belediye azalarından bazıları, kişilere ayrıcalık tanındığı gerekçesiyle kimi sokak isimlerine itiraz etti. Bu durum üzerine Osman Nuri Ergin, 200 kadar ismi düzeltmek durumunda kaldı. Örneğin, 'Boyacı Kerim Sokağı' olan bir ad 'Teyyareci Resmî Sokak'a dönüştürüldü. Hükmü kalmayan eski levha ve kapı numaraları ise Sarayburnu'ndan denize döküldü.
1929 ve 1930 yıllarında Cemiyet-i Umumiye-i Belediye azalarından bazıları, kişilere ayrıcalık tanındığı gerekçesiyle kimi sokak isimlerine itiraz etti. Bu durum üzerine Osman Nuri Ergin, 200 kadar ismi düzeltmek durumunda kaldı. Örneğin, 'Boyacı Kerim Sokağı' olan bir ad 'Teyyareci Resmî Sokak'a dönüştürüldü. Hükmü kalmayan eski levha ve kapı numaraları ise Sarayburnu'ndan denize döküldü.
Mahalle Adları da Değşti
Sadece sokak adlarında değil, İstanbul'un mahalle isimlerinin birçoğunda da değişim oldu.. 1925'teki kararname gereği 600 küsur mahallenin birleştirilmesiyle, yeni mahalle isimlerinin belirlenmesi görevini üstlendi. Örnek olarak, Alemdar, Lale Hayrettin, Yerebatan gibi mahalleler birleştirilerek 'Alemdar Mahallesi' adını aldı.
Sadece sokak adlarında değil, İstanbul'un mahalle isimlerinin birçoğunda da değişim oldu.. 1925'teki kararname gereği 600 küsur mahallenin birleştirilmesiyle, yeni mahalle isimlerinin belirlenmesi görevini üstlendi. Örnek olarak, Alemdar, Lale Hayrettin, Yerebatan gibi mahalleler birleştirilerek 'Alemdar Mahallesi' adını aldı.
Tabelaların Renk Evrimi
İstanbul'da Cumhuriyet'in ilk dönemlerinden itibaren koyu bordo zemin üzerine beyaz yazılı, bombeli ve emaye kaplı tabelalar kullanılmıştır. Özellikle 1930'lu ve 1940'lı yıllarda şehrin caddelerini süsleyen bu tabelalar, 1950'lerden itibaren küçülerek rengini kırmızıya dönüştürmüştür. 1960'ların ortalarından itibaren ise mavi zemin üzerine beyaz yazılı, düz ve bombesiz levhalar yaygınlaşmıştır. Bu yeni tabelaların, önceki göz alıcı tasarımlara göre daha sade ve dayanıksız malzemeden yapıldığı, hatta mavi tonunun bile bir kez değiştirildiği görülmektedir. 1970 ile 2000 yılları arasında ise İstanbul'un sokakları bordo, kırmızı ve mavi tabelaların bir arada bulunduğu karışık bir görünüme bürünmüştür.
Osman Nuri Ergin Kimdir?
Osman Nuri Ergin (d. 1883, İmrun, Malatya - ö. 5 Temmuz 1961, İstanbul),
Aslen Malatyalı olan Ergin, orta ve yüksek eğitimini İstanbul'da tamamladı. 1901'de Darüşşafaka Lisesi'nden,
Osman Nuri Ergin, Tanzimat sonrası İstanbul'un şehir yönetiminde önemli bir rol oynayarak, özellikle sokak isimlerinin düzenlenmesiyle kentin kimliğinin şekillenmesine büyük katkı sağlamış bir kültür insanıydı.
Osman Nuri Ergin, 1901 yılında Darüşşafaka'dan 1907'de Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nden mezun oldu. Gelecekte üstleneceği kültürel görevlere zemin hazırlayacak bir adımla Şehremaneti'nde çalışmaya başlamıştır. Çeşitli birimlerde görev yaparken, ileride gerçekleştireceği sayısız ve paha biçilmez yayın faaliyetlerinin ilk adımlarını belediyenin resmi yayınları aracılığıyla atmıştır. İlk olarak bir yıllık hazırlayan Ergin, daha sonra çalıştığı Şehremaneti Hazine-i Evrak bölümünde başkâtip olarak görev almıştır.
Osman Nuri Ergin, memurluk görevinin yanı sıra Darüşşafaka, Vefa Lisesi ve Amerikan Kız Koleji gibi kurumlarda öğretmenlik yaptı. Belediye memurlarına belediyecilik dersleri verdi, gece okullarında Türkçe, tarih, edebiyat ve sosyoloji eğitimi sundu. Harf Devrimi'nden önce uzun yıllar kullanılan 'Kolay Elifba' adlı kitabı hazırladı, İstanbul Şehremaneti Mecmuası'nı yayımladı ve Atatürk Kitaplığı'nın kuruluşunda önemli görevler üstlendi. Yaşamı boyunca belediyecilikten eğitim tarihine, tasavvuftan şehirciliğe kadar 160'ı aşkın eser kaleme aldı.
Ergin'in belediye tarihi konusundaki en önemli çalışmalarından biri 'Mecelle-i Umûr-ı Belediye'dir. Ayrıca, sokak adları üzerine yaptığı detaylı çalışmalar ve çektiği zahmetler, 1934'te yayımlanan ve 6200 sokağı tüm ayrıntılarıyla listeleyen 'Şehir Rehberi' ile kitaplaştı.
İstanbul'da Cumhuriyet'in ilk dönemlerinden itibaren koyu bordo zemin üzerine beyaz yazılı, bombeli ve emaye kaplı tabelalar kullanılmıştır. Özellikle 1930'lu ve 1940'lı yıllarda şehrin caddelerini süsleyen bu tabelalar, 1950'lerden itibaren küçülerek rengini kırmızıya dönüştürmüştür. 1960'ların ortalarından itibaren ise mavi zemin üzerine beyaz yazılı, düz ve bombesiz levhalar yaygınlaşmıştır. Bu yeni tabelaların, önceki göz alıcı tasarımlara göre daha sade ve dayanıksız malzemeden yapıldığı, hatta mavi tonunun bile bir kez değiştirildiği görülmektedir. 1970 ile 2000 yılları arasında ise İstanbul'un sokakları bordo, kırmızı ve mavi tabelaların bir arada bulunduğu karışık bir görünüme bürünmüştür.
Osman Nuri Ergin Kimdir?
Osman Nuri Ergin (d. 1883, İmrun, Malatya - ö. 5 Temmuz 1961, İstanbul),
Aslen Malatyalı olan Ergin, orta ve yüksek eğitimini İstanbul'da tamamladı. 1901'de Darüşşafaka Lisesi'nden,
Osman Nuri Ergin, Tanzimat sonrası İstanbul'un şehir yönetiminde önemli bir rol oynayarak, özellikle sokak isimlerinin düzenlenmesiyle kentin kimliğinin şekillenmesine büyük katkı sağlamış bir kültür insanıydı.
Osman Nuri Ergin, 1901 yılında Darüşşafaka'dan 1907'de Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nden mezun oldu. Gelecekte üstleneceği kültürel görevlere zemin hazırlayacak bir adımla Şehremaneti'nde çalışmaya başlamıştır. Çeşitli birimlerde görev yaparken, ileride gerçekleştireceği sayısız ve paha biçilmez yayın faaliyetlerinin ilk adımlarını belediyenin resmi yayınları aracılığıyla atmıştır. İlk olarak bir yıllık hazırlayan Ergin, daha sonra çalıştığı Şehremaneti Hazine-i Evrak bölümünde başkâtip olarak görev almıştır.
Osman Nuri Ergin, memurluk görevinin yanı sıra Darüşşafaka, Vefa Lisesi ve Amerikan Kız Koleji gibi kurumlarda öğretmenlik yaptı. Belediye memurlarına belediyecilik dersleri verdi, gece okullarında Türkçe, tarih, edebiyat ve sosyoloji eğitimi sundu. Harf Devrimi'nden önce uzun yıllar kullanılan 'Kolay Elifba' adlı kitabı hazırladı, İstanbul Şehremaneti Mecmuası'nı yayımladı ve Atatürk Kitaplığı'nın kuruluşunda önemli görevler üstlendi. Yaşamı boyunca belediyecilikten eğitim tarihine, tasavvuftan şehirciliğe kadar 160'ı aşkın eser kaleme aldı.
Ergin'in belediye tarihi konusundaki en önemli çalışmalarından biri 'Mecelle-i Umûr-ı Belediye'dir. Ayrıca, sokak adları üzerine yaptığı detaylı çalışmalar ve çektiği zahmetler, 1934'te yayımlanan ve 6200 sokağı tüm ayrıntılarıyla listeleyen 'Şehir Rehberi' ile kitaplaştı.
Ergin'in hayatı için bakınız - islamansiklopedisi.org.tr/ergin-osman-nuri
Hoş geldiniz. Fikirlerinizi paylaşmanızdan mutluluk duyarız